Veel mensen hebben hoge bloeddruk zonder dat zij het merken. Klachten blijven vaak uit, terwijl het hart en de bloedvaten ondertussen overbelast worden. Dat maakt bloeddrukcontrole tot een van de belangrijkste onderdelen van chronische zorg.
Wat is bloeddruk precies?
Bloeddruk is de druk die het bloed uitoefent op de wanden van de bloedvaten. Bij elke hartslag pompt het hart bloed door het lichaam. Die druk wordt uitgedrukt in twee getallen, bijvoorbeeld 120/80 mmHg.
Het eerste getal is de systolische druk: de druk op het moment dat het hart samenknijpt. Het tweede getal is de diastolische druk: de druk wanneer het hart ontspant. Beide getallen zijn belangrijk bij de beoordeling van uw bloeddruk.
Een bloeddruk van 120/80 mmHg wordt als normaal beschouwd. Spreekt men van hoge bloeddruk, ook wel hypertensie genoemd, dan gaat het doorgaans om waarden boven 140/90 mmHg. Uw huisarts of praktijkondersteuner beoordeelt dit altijd in samenhang met uw persoonlijke situatie.
Waardoor stijgt de bloeddruk?
Er zijn verschillende factoren die de bloeddruk kunnen verhogen. Sommige zijn tijdelijk, andere zijn structureel van aard. Het is nuttig om het onderscheid te kennen.
Tijdelijke oorzaken zijn stress, inspanning, cafeïne of een slechte nachtrust. Na rust daalt de bloeddruk dan weer. Structurele oorzaken vragen meer aandacht. Denk aan overgewicht, te weinig beweging, roken, overmatig alcoholgebruik en een zoutrijke voeding.
Ook erfelijke aanleg speelt een rol. Als hoge bloeddruk in uw familie voorkomt, is het verstandig om uw bloeddruk regelmatig te laten controleren, ook als u geen klachten heeft. Leeftijd is eveneens een factor: bloedvaten worden minder elastisch naarmate men ouder wordt, waardoor de druk vaker oploopt.
Hoe wordt bloeddruk gemeten?
Bloeddruk meten lijkt eenvoudig, maar er zijn een aantal aandachtspunten. Een meting thuis of bij de praktijk kan namelijk van elkaar verschillen. Dat heeft niet altijd een medische oorzaak.
Bij een meting op de praktijk wordt u gevraagd rustig te zitten, met beide voeten plat op de grond. De manchet wordt om de bovenarm geplaatst. Het is belangrijk dat u de vijf minuten daarvoor niet heeft gerookt, koffie heeft gedronken of intensief heeft bewogen.
Soms wordt de bloeddruk meerdere keren gemeten, met een korte pauze ertussen. Dit geeft een betrouwbaarder beeld. Eén hoge meting is op zichzelf geen reden tot zorg. Een patroon van meerdere hoge metingen wél.
Bloeddruk meten thuis
Steeds meer mensen meten hun bloeddruk thuis. Dat kan zinvol zijn, zeker als u al bekend bent met hoge bloeddruk of als uw arts dit heeft geadviseerd. Een thuismeting geeft een ander beeld dan een meting op de praktijk.
Sommige mensen hebben namelijk een hogere bloeddruk zodra zij bij een arts of praktijkondersteuner zijn. Dit noemt men de wittejassenhypertensie. Thuis meten helpt dan om een realistischer beeld te krijgen. Het omgekeerde bestaat ook: een bloeddruk die thuis hoog is, maar op de praktijk normaal lijkt.
Voor een goede thuismeting gebruikt u bij voorkeur een gecertificeerd apparaat met een bovenarm manchet. Zit rustig, meet op vaste tijden en noteer de uitkomsten. Uw praktijkondersteuner kan u uitleggen hoe u de uitslagen moet bijhouden en wat u ermee doet. Breng de notities mee naar uw volgende afspraak.
Wat kunt u zelf doen aan hoge bloeddruk?
Leefstijl heeft een grote invloed op de bloeddruk. Dat is goed nieuws, want het betekent dat u zelf een deel van de uitkomst in handen heeft. Kleine aanpassingen kunnen al een merkbaar verschil maken.
De meest effectieve maatregelen zijn:
- Minder zout gebruiken: streef naar minder dan 6 gram per dag. Kant-en-klare maaltijden, soepen en vleeswaren bevatten vaak veel verborgen zout.
- Meer bewegen: dertig minuten matige inspanning per dag, zoals stevig wandelen of fietsen, helpt de bloeddruk te verlagen.
- Stoppen met roken: roken beschadigt de bloedvaten en verhoogt het risico op hart- en vaatziekten aanzienlijk.
- Minder alcohol: beperk alcoholconsumptie tot maximaal één glas per dag voor vrouwen en twee voor mannen, of drink helemaal geen alcohol.
- Gezond gewicht: ook een bescheiden gewichtsverlies van vijf tot tien procent kan de bloeddruk al merkbaar verlagen.
- Ontspanning: chronische stress houdt de bloeddruk verhoogd. Regelmatige rust, voldoende slaap en ontspanningsoefeningen helpen daarbij.
Deze aanpassingen werken het beste als ze structureel worden doorgevoerd. Een incidentele wandeling of een week minder zout heeft weinig effect op de lange termijn.
Wanneer zijn bloeddrukverlagende medicijnen nodig?
Niet iedereen met een verhoogde bloeddruk heeft direct medicijnen nodig. De keuze hangt af van meerdere factoren: hoe hoog de bloeddruk is, hoe lang al, en of er andere risicofactoren aanwezig zijn zoals diabetes of een verhoogd cholesterol.
Uw huisarts bekijkt het totale plaatje. Soms wordt eerst een periode van drie tot zes maanden leefstijlverandering afgesproken, om te zien of de bloeddruk daalt zonder medicatie. Als dat onvoldoende helpt, of als de bloeddruk al sterk verhoogd is, worden medicijnen voorgeschreven.
Er bestaan verschillende soorten bloeddrukverlagende medicijnen. Welk type het meest geschikt is, verschilt per persoon. Uw arts legt uit welk middel u krijgt en waarom. Het is belangrijk om de medicijnen dagelijks in te nemen, ook als u zich goed voelt. Hoge bloeddruk geeft immers zelden klachten, maar de schade aan bloedvaten gaat ondertussen door.
Heeft u bijwerkingen of twijfels over uw medicijnen, bespreek dit dan altijd met uw huisarts. Stop nooit op eigen initiatief met bloeddrukverlagende medicatie.
De rol van de praktijkondersteuner bij bloeddrukzorg
Bij veel huisartsenpraktijken is de praktijkondersteuner de vaste aanspreekpersoon voor mensen met hoge bloeddruk. Zij of hij voert de controles uit, bespreekt de uitslagen en geeft advies over leefstijl. Dat scheelt tijd voor de huisarts en zorgt voor een vast gezicht voor de patiënt.
Tijdens een spreekuur bij de praktijkondersteuner wordt niet alleen de bloeddruk gemeten. Er wordt ook gekeken naar gewicht, bewegen, voeding, roken en alcoholgebruik. Soms worden bloedwaarden opgevraagd om een volledig beeld te krijgen van het hart- en vaatrisico. Dit heet een risicoprofiel.
De praktijkondersteuner werkt nauw samen met de huisarts. Bij twijfel of bij waarden die extra aandacht vragen, wordt direct overlegd. Zo wordt u altijd op de juiste plek geholpen. Heeft u vragen over uw bloeddruk of over uw medicijnen, dan is een afspraak bij de praktijkondersteuner vaak de snelste weg.
In de wachtkamer van veel praktijken liggen folders over hart- en vaatziekten en leefstijl. De inrichting van die ruimtes, van de balie tot de stoelen en de informatiepunten, is er bewust op gericht om patiënten op hun gemak te stellen. Net zoals bij kantoorinrichtingen geldt ook hier dat een doordachte omgeving bijdraagt aan rust en duidelijkheid voor iedereen die er gebruik van maakt.
Veelgestelde vragen over bloeddruk
Hoe vaak moet ik mijn bloeddruk laten controleren?
Dat verschilt per situatie. Heeft u geen bekende bloeddrukproblemen en geen verhoogd risico op hart- en vaatziekten, dan volstaat een meting eens in de twee tot drie jaar. Bent u al bekend met hoge bloeddruk of gebruikt u bloeddrukverlagende medicijnen, dan is een controle twee tot vier keer per jaar gebruikelijk. Uw huisarts of praktijkondersteuner stelt samen met u een schema op dat past bij uw situatie.
Kan ik hoge bloeddruk voelen?
In de meeste gevallen niet. Dat is juist wat hoge bloeddruk zo verraderlijk maakt. Soms worden hoofdpijn, duizeligheid of oorsuizen genoemd als mogelijke klachten, maar deze zijn niet specifiek voor hoge bloeddruk en komen ook voor bij andere oorzaken. De enige betrouwbare manier om hoge bloeddruk op te sporen is meten. Wacht dus niet op klachten voordat u uw bloeddruk laat controleren.
Wat moet ik doen als mijn thuismeting hoog uitvalt?
Eén hoge meting is niet direct reden tot paniek. Meet opnieuw na vijf minuten rust, zittend en ontspannen. Noteer de uitkomst. Als meerdere metingen achter elkaar hoog zijn, bijvoorbeeld boven 140/90 mmHg, neem dan contact op met uw huisartsenpraktijk. Bel ook als u klachten heeft zoals pijn op de borst, kortademigheid of een plotseling hevige hoofdpijn. Die klachten vragen altijd om snelle beoordeling door een arts.
Leave a Reply