Veel mensen vragen zich af of de klachten die zij of hun kind ervaren, te maken kunnen hebben met ADHD. Concentratieproblemen, vergeetachtigheid of rusteloosheid kunnen verschillende oorzaken hebben. Dit artikel helpt u om de signalen beter te begrijpen voordat u naar de huisarts gaat.
Wat zijn de meest voorkomende symptomen?
ADHD staat voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder. In het Nederlands spreken we van een aandachtstekortstoornis, al dan niet met hyperactiviteit. De klachten vallen uiteen in drie hoofdgroepen: onoplettendheid, hyperactiviteit en impulsiviteit.
Bij onoplettendheid gaat het om moeite met concentreren, snel afgeleid zijn en dingen vergeten. Iemand begint taken, maar maakt ze zelden af. Afspraken worden vergeten, spullen kwijtraken is eerder regel dan uitzondering.
Hyperactiviteit uit zich in lichamelijke onrust. Kinderen kunnen niet stilzitten, rennen of klimmen op momenten dat dat niet past. Bij volwassenen is dit minder zichtbaar, maar zij beschrijven het vaak als een innerlijk gevoel van rusteloosheid. Impulsiviteit betekent dat iemand handelt zonder na te denken, anderen interrumpeert of moeite heeft met wachten.
Hoe ziet ADHD eruit bij kinderen?
Bij kinderen valt ADHD vaak het eerst op op school. Een kind dat voortdurend uit het raam staart, de opdrachten niet afmaakt of de klas verstoort, trekt de aandacht van de leerkracht. Maar niet elk druk kind heeft ADHD.
Belangrijk is dat de klachten in meerdere situaties voorkomen. Thuis én op school, niet alleen in één context. Bovendien moeten de problemen al langer dan zes maanden aanwezig zijn en passen bij het ontwikkelingsniveau van het kind.
Meisjes met ADHD worden vaker over het hoofd gezien. Zij hebben minder vaak de drukke, zichtbare variant. In plaats daarvan zijn zij stil, dagdromerig en lijken zij gewoon verlegen. Toch kunnen ook zij grote moeite hebben met plannen, organiseren en het bijhouden van schooltaken. Dit wordt ook wel de inattentieve variant van ADHD genoemd.
Hoe herken u ADHD bij uzelf als volwassene?
ADHD wordt niet alleen bij kinderen vastgesteld. Steeds meer volwassenen herkennen achteraf dat hun jarenlange problemen een naam hebben. Zij zijn altijd al moeizaam begonnen aan taken, hadden een rommelig bureau of vergaten steeds afspraken, maar schreven dat toe aan karakter.
Bij volwassenen gaat het vaak om problemen met executieve functies. Dat zijn de vaardigheden waarmee u uw gedrag stuurt: plannen, prioriteiten stellen, beginnen met taken en doorzetten. Wanneer die functies niet goed werken, heeft dat gevolgen voor werk, relaties en zelfvertrouwen.
Veel volwassenen met ADHD hebben in de loop der jaren strategieën ontwikkeld om hun klachten te compenseren. Lijstjes, alarmfuncties op de telefoon, routines. Dat lukt een tijdlang, maar bij grote veranderingen, zoals een nieuwe baan of de geboorte van een kind, valt het systeem in elkaar. Op dat moment komen mensen vaak voor het eerst bij de huisarts.
Wat onderscheidt ADHD van andere klachten?
Veel klachten die bij ADHD passen, komen ook voor bij andere aandoeningen. Slaaptekort, stress, angst en depressie kunnen allemaal leiden tot concentratieproblemen en vergeetachtigheid. Dat maakt het herkennen van ADHD lastig, ook voor professionals.
Een belangrijk verschil is de duur en de breedte van de klachten. Bij stress verbetert de concentratie zodra de stressfactor verdwijnt. Bij ADHD zijn de problemen er altijd geweest, ook in rustige periodes. De klachten beginnen bovendien in de kindertijd, al worden ze soms pas later herkend.
Bij het vermoeden van een ADHD diagnose is het goed om te weten dat een huisarts de diagnose zelf niet stelt. De huisarts beoordeelt de klachten, sluit andere oorzaken uit en verwijst daarna door naar een gespecialiseerde instelling. Dat traject kost tijd, maar is nodig om een zorgvuldige beoordeling te kunnen maken.
Andere aandoeningen die soms verward worden met ADHD zijn autisme, angststoornissen en schildklierproblemen. Een goede anamnese, waarbij de huisarts uitgebreid vraagt naar de geschiedenis van de klachten, helpt om dit onderscheid te maken.
Hoe bereidt u zich voor op het gesprek met de huisarts?
Een goed voorbereide afspraak helpt de huisarts om snel een goed beeld te krijgen. U hoeft geen diagnose mee te nemen, maar concrete informatie is waardevol. Schrijf vooraf op welke klachten u of uw kind heeft, hoe lang die al spelen en in welke situaties ze het sterkst zijn.
Denk ook aan de volgende punten:
- Noteer wanneer de klachten voor het eerst opvielen
- Beschrijf hoe de klachten het dagelijks functioneren beïnvloeden
- Vermeld of er familieleden zijn bij wie ADHD is vastgesteld
- Geef aan of er recente veranderingen zijn geweest, zoals een verhuizing of een nieuwe school
- Noteer welke andere klachten er zijn, zoals slaapproblemen of somberheid
- Breng eventuele rapporten van school of eerdere verwijsbrieven mee
De huisarts stelt vragen over de voorgeschiedenis, het functioneren thuis en op het werk of school, en over de algemene gezondheid. Hoe concreter u kunt antwoorden, hoe beter de huisarts kan beoordelen of een verwijzing zinvol is.
Veelgestelde vragen over ADHD-symptomen herkennen
Kan een kind ADHD hebben zonder druk of lastig gedrag?
Ja, dat kan. Niet alle kinderen met ADHD zijn druk of storend in de klas. Kinderen met de inattentieve variant zijn juist stil en teruggetrokken. Zij dromen weg, vergeten hun spullen en hebben moeite met het volgen van instructies, maar vallen niet op door ongewenst gedrag. Juist bij meisjes wordt deze vorm vaak laat herkend, soms pas in de tienerjaren of als volwassene.
Is ADHD een modediagnose?
Dit is een veelgehoorde vraag. De afgelopen jaren is het aantal mensen met een ADHD-diagnose toegenomen. Dat heeft deels te maken met betere herkenning en minder stigma rondom psychische klachten. Maar ook de samenleving stelt hogere eisen aan concentratie, planning en zelfregulatie. Toch wijst onderzoek uit dat ADHD een neurobiologische basis heeft en niet simpelweg een gevolg is van opvoeding of omgeving. De diagnose wordt pas gesteld na zorgvuldig onderzoek door een gespecialiseerde professional.
Wat als de huisarts mijn klachten niet serieus neemt?
Het kan voorkomen dat een eerste gesprek niet leidt tot een verwijzing. De huisarts kan besluiten om eerst andere oorzaken te onderzoeken, zoals slaapproblemen of stress. Dat is niet altijd een afwijzing, maar een stap in een zorgvuldig proces. Als u het gevoel heeft dat uw klachten onvoldoende zijn gehoord, mag u om een tweede gesprek vragen of uw verhaal aanvullen met concrete voorbeelden. U kunt ook vragen wat de huisarts nodig heeft om wel te kunnen doorverwijzen.